خبر
محتوای متنی
جامعه چگونه شکل گرفت؟ از نخستین انسان‌ها تا شهرهای امروزی
October 09, 2026
پارسی از کجا آمد؟ داستان شکل‌گیری یکی از زبان‌های بزرگ جهان
October 10, 2026
آیا بانوان یعنی زنان ناقص العقل اند؟
October 19, 2026
سایه‌سار همبستگی؛ بازتعریف نیکوکاری برای عبور افغانستان از گسست اقتصادی
September 08, 2026
مستند (You Can See Everything )با فروش ۱۵ میلیون دالری خبرساز شد
October 23, 2026
فیلم (Street Fighter )در صدر فروش سینماهای امریکای شمالی
October 23, 2026
فیلم هیچ مرد خوبی وجود ندارد در جشنوارهٔ فیلم خنت بلجیم
October 23, 2026
جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم لندن برندگان سال ۲۰۲۶ را معرفی کرد
October 23, 2026
جشنواره لومیر در فرانسه با نمایش صد ها برنامه سینمایی ادامه دارد
October 16, 2026
تیم کریکت افغانستان با تفاوت ۱۵۸ دوش تیم کریکت زیمبابوه را شکست داد
October 20, 2026
رقابت‌های جهانی FIFAe 2026 در عربستان به تعویق افتاد
October 20, 2026
فاطمه جامی قهرمان رقابت‌های تکواندو ایالت بادن، و ورتمبرگ آلمان شد
October 20, 2026
مارتینز پس از جراحی فک، از بازگشت به میدان خبر داد
October 20, 2026
پادکست ها
از قریه تا کهکشان | قسمت اول
گفتگو و گزارش
روایت و داستان
روایت
روایت شماره( 3 ) عزت عریان در دُخمه‌ی تاریک؛
<p><strong><span style="font-size:14px"><span style="background-color:#c0392b">روایت شماره( 3 )</span></span></strong></p> <p><strong><span style="font-size:14px"><span style="background-color:#c0392b">عزت عریان در دُخمه‌ی تاریک؛</span></span></strong></p> <p><br /> این داستان نیست حقیقت تلخ زندگی است.<br /> روایت از داستان | نویسنده: بهمن بیدقی</p> <p>آن‌جا که از ما چندان دور هم نیست در آن کنج تاریک. آری همان مرد و زن را می‌گویم و آن طفلک معصوم که از درد گرسنگی سیلاب اشک میریزد. در آن دخمه تاریک و تنگ که تنهای‌شان به سختی در آن جا شده، روزهاست که به جز تکه‌ی نان خشک و آب جوشی که با بوره شیرین‌اش کرده اند چیزی نخورده اند.</p> <p>مرد سر به زیر انداخته و صدای لرزانش قصه درد می‌گوید از شب‌های هول‌ناک از بی‌عدالتی‌ها و ستم‌ها. <br /> مگر چشم بستن دیگران بر این فاجعه‌ها جز بالا رفتن دارایی یک مشت آدم مفت خور و سقوط عده زیادی به فقر چیز دیگری به هم‌راه دارد؟ یک مشت وعده و وعید آن هم‌سایه بد که کار نشد. </p> <p>رنج روزگار این بود که در آن شرایط وانفسا فکر آدم آنقدر پریشان است که حتی در خواب هم نمی‌شود رویای شیرین دید. خودشان صبر را یاد گرفته بودند؛ اما با گریه های بی‌تابانه طفل خود چه می‌کردند؟ آن مرد بی‌غیرت نبود. هر روز صبح تا شام به دنبال روزی می‌رفت؛ اما در کنار آن چوک لعنتی پر از آدم‌های بی‌کار بود و اندک کاری هم که پیدا می‌شد در یک چشم به هم زدن غیب می‌شد و مابقی فقط انتظار بود و امید. <br /> طفلک نیز از شدت بی‌تابی غش کرده بود. خانم کم‌سن‌و‌سالش هم‌چنان خاموش و بی‌صدا بود. ای وای خدای من معنای شرم و حیا را از نزدیک دیدم و مثل مارگزیده به خود پی‌چیدم. در آن خانه تاریک هیچ نداشتند، جز چند پتوی کهنه، مشتی خرت‌و‌پرت فرسوده و همان کالایی که به تن داشتند. بدرقم گریه ام گرفت.</p> <p>به هر سختی که بود شب را تیر کردند و صبح شد. هم‌سر روزه دارش وقت خداحافظی از او خواست نانی بخرد تا شاید جانی بگیرند. مرد هم چشمی گفت و رفت. وقتی به کوچه قدم گذاشت دست‌های لرزانش در جیب‌هایش بسیار به دنبال پول گشت به این امید که شاید در کنج سوراخی سکه‌ی پیدا کند؛ اما نشد که نشد. شرمندگی بر تمام وجودش سایه انداخت و هیکل رعنایش مانند پیرمردها خمیده شد.</p> <p>با گذشت روز، در حالی که دلش مثل سیر و سرکه می‌جوشید مضطربانه به آسمان نگاه می‌کرد نگاه ملتمس‌اش از آفتاب می‌خواست که غروب نکند تا شاید او را هم برای کار ببرند. ولی نه آفتاب ایستاد شد و نه لحظه‌ها. هوا تاریک می‌شد و امیدش کم‌تر. <br /> او قولی به هم‌سرش داده بود و حالا می‌دید که توان تهیه همان حداقل را هم ندارد. مثل کبوتر بال و پر کنده به این سو و آن سو می‌پرید؛ اما غرور و حیای آسمانی‌اش اجازه نمی‌داد از کسی پولی قرض کند.</p> <p>این‌جا بود که تراژدی تلخ زندگی پیش آمد آنچه که اشک را مثل باران جاری می‌سازد و درون دل را طوری خالی می‌کند که فقط آه می‌ماند و خدا. <br /> وقتی با انتهای شرمندگی وارد خانه شد هم‌سر آسمانی‌اش دستان خالی شوهر را دید اما نگاهش را طولانی نکرد تا باری بر دوش او نشود. زن تنها با لبخندی محترمانه به او خسته نباشید گفت و طوری رفتار کرد که حسی غریب می‌گفت که این انتهای صبر شوهرش است صبری که با یک رفتار ناموزون می‌شکند و صاحبش را به دیار نیستی می‌کشاند.</p> <p>اما مرد در افکارش به خنده مستانه آن زن جوانی فکر می‌کرد که چند ساعت قبل با تمسخر قصه می‌کرد که چون شوهرش نتوانسته موتر آخرین مدل برایش بخرد از او طلاق گرفته است. یاد آنهایی افتاد که سوار بر بهترین موترها از کنارش گذشتند و حتی نگاه‌شان را از او دریغ کردند و حتی آن بچه هایی که برای خرید اسباب بازی از هیچ‌گونه بی احترامی به بزرگت‌رهای‌شان دریغ نکردند.</p> <p>در نهایت <br /> فقر شاید توان خرید نان را بگیرد؛ اما حیا و عزت نفس را هرگز. چقدر خوب است که در اوج سختی‌ها، نگاه پر از ملامت به دست‌های خالی هم نیندازیم.</p>
ادامه مطلب »
داستان
تاوان ناخواسته داستان مریم؛ دختری که در سن سیزده سالگی به بد داده شد.
<p dir="RTL"><span style="font-size:16px"><strong><span style="color:#c0392b"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-family:"B Nazanin"">تاوان ناخواسته</span></span></span></strong></span></p> <p dir="RTL"><strong><span style="color:#c0392b"><span style="font-size:14px"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-family:"B Nazanin"">داستان مریم؛ دختری که در سن سیزده سالگی به بد داده شد.</span></span></span></span></strong></p> <p dir="RTL" style="text-align:center"> </p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">آفتاب تموز، با تازیانه‌های داغش بر سینه کوه‌های سنگی بدخشان می‌کوبید. چنگال‌های گرما، دهکده‌ی «ده‌پایان» در ولسوالی کشم را در میان شن‌های داغ و غبار گرفته بود. هنوز ظهر نشده بود؛ اما هوای خنک صبح‌گاهی، جایش را به گرمی داغ خفه‌کننده‌ی داده بود. صدای یک</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">‌</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">نواخت و ملال‌آور جیرجیرک‌ها از میان بوته‌های خشک زرشک و پرچین‌های گلی بالا می‌رفت؛ صدایی که مثل نبض کند یک روز گرم تابستانی، بر اعصاب قریه می‌سایید.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">در کنج حویلی ارباب رجب، همه‌جا بوی کاه تازه و گندم آفتاب‌خورده می‌داد. مریم، دختر ۱۳ ساله‌ی که چشمان سیاهش مثل دو دانه انگور رسیده می‌درخشید، روی حصیر کهنه‌ی زیر سایه باریک درخت توت نشسته بود. ورق‌های خط‌دار دفترچه‌اش زیر سرانگشتان کوچکش می‌لغزید. او با تکه‌ی پنسل، واژه‌ها را مشق می‌کرد و گاه‌گاهی نگاهش را به خرمن‌های طلایی‌رنگ پشت حویلی می‌دوخت؛ جایی که انباشته از خوشه‌های سنگین گندم بود؛ گندم‌هایی که هنوز «جُغُل» نشده بودند و کاه و دانه‌شان در انتظار پای گاوهای جغل به هم پیچیده بود.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">چند متر آن‌طرف‌تر، سمیر ۱۲ ساله، پسر ملا جلیل هم‌سایه، با پاهای برهنه بر روی خاک‌های گرم می‌دوید. او گوساله تازه از شیر گرفته‌شده‌شان را کشان‌کشان مهار می‌کرد. گوساله، رم کرده و سم‌های کوچکش را درست روی خوشه‌های طلایی گندم ارباب رجب گذاشته بود. سمیر با هراس و دستان لرزان، طناب گوساله را می‌کشید و زمزمه می‌کرد: «بیا... بیا، الان فرزاد لالا می‌رسد و روزگارمان را سیاه می‌کند...»</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">اما دیر شده بود. سایه‌ی دراز و سنگین فرزاد بر سر سمیر افتاد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">فرزاد، پسر ۲۰ ساله ارباب رجب، جوانی با چهره‌ی درهم‌کشیده، رگ‌های برآمده بر گردن و چشمان سرخ از غرور و خشم بود. او برعکس پدرش که عمرش را در ریش‌سفیدی و فرو نشاندن آتش خصومت‌های مردم گذرانده بود، همیشه بوی جنجال و باروت می‌داد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">فرزاد با فریادی که سکوت سنگین کوهستان را در هم شکست، پیش آمد:</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">هی! بچه..! چشم‌هایت را خانه جا گذاشتی؟ خرمن مرا پایمال می‌کنی، گوساله ات را به خرمن من می‌چرانی؟</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">سمیر، درحالی‌که طناب گوساله از دست لرزانش رها می‌شد، گامی به عقب برداشت. رگه‌های ترس در چشمان معصومش دویدند، رنگ از چهره‌اش پرید و با صدایی که می‌لرزید گفت:</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin""> فرزاد لالا... به خدا قصدی نبود... گوساله شوخ شد و از دستم فرار کرد... آمدم ببرمش...</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">اما چشم‌های فرزاد را غبار کورکننده‌ی خشم گرفته بود. غرور جاهلانه‌اش اجازه نمی‌داد عذر یک کودک را بپذیرد. خم شد. از میان کلوخ‌ها و خاک‌های داغ، سنگی درشت، لبه‌دار و سنگین را چنگ زد. فقط می‌خواست پسربچه را بترساند، می‌خواست زهرچشمی بگیرد تا همه بدانند کسی نباید به حدود او نزدیک شود. با تمام توان، بازویش را تاب داد و سنگ را پرتاب کرد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">سنگ، داغی هوای تابستان را شکافت.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">صدای برخورد سنگ با جمجمه‌ی سمیر، شبیه شکستن شاخه‌ی خشکی در سکوت جنگل بود.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">سمیر حتی فرصت نکرد فریاد بکشد. چشمانش برای یک لحظه رو به آسمان بی‌دریغ و داغ تموز باز ماند، کاسه‌ی چشمانش چرخید و مانند بالین پارچه‌ی خالی، درست روی خوشه‌های گندم فرو افتاد. خون گرم، زلال و سرخ، فوران کرد و لایه‌لایه بر کاه‌های طلایی جریان یافت و تشنگی خاک خشک را رفع کرد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">فرزاد، چند لحظه با دهان باز و دست آویزان، به پیکر بی‌حرکت سمیر زل زد. وقتی لکه‌ی خون روی خرمن گسترش یافت، رنگ از چهره‌ی غرورآفرینش پرید. پاهایش سست شد، عقب‌عقب رفت و مثل شغالی ترسو، در میان کوچه‌باغ‌های گلی قریه ناپدید شد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">صدای جیغ مریم که صحنه را از پشت پرچین دیده بود، دهکده را از خواب تابستانی بیدار کرد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">ملا جلیل، پدر سمیر، با جامه‌ی غبارگرفته و بیل بر دوش، تازه از جوی آب برمی‌گشت که صدای شیون را شنید. وقتی به سر خرمن رسید و پیکر خونین و بی‌حرکت پسر کوچکش را دید، بیل از دستش افتاد. زانوهایش در هم شکستند و روی خاک گرم فرود آمد. او پسربچه‌اش را در آغوش کشید، خونی که از پشت سر سمیر می‌چکید، محاسن سپید و پیشانی ملا جلیل را رنگین کرد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">در «ده‌پایان»، نه داکتری بود و نه صدای آمبولانسی. تنها راه رسیدن به کلینیک ولسوالی، مسیر کوهستانی، پر پیچ‌ و خم و خاکی بود که زیر آفتاب می‌سوخت. ملا جلیل، پیکر نیمه‌جان و به شوک‌رفته‌ی سمیر را که نفس‌هایش به شماره افتاده بود، بر بالای تخته چوبی بست و روی مرکبی خاکی رنگ گذاشت. ارباب رجب نیز با سری افکنده و اشکبار، همراه او دوید.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">ساعت‌ها در میان غبار و گرمای طاقت‌فرسا گذشت. پاهای الاغ سنگ‌لاخ‌های مسیر کلینیک را دانه دانه می‌شمرد و ناله می‌کردند، اما خون سمیر بند نمی‌آمد. درست زمانی که خورشید به میانه آسمان رسیده بود و سایه‌ها زیر پا گم شده بودند، سمیر فقط آهی کشید، کاکا رجب متوجه شد که سمیر دارد آخرین نفس هارا بیرون می‌دهد، جلو الاغ را گرفت، طناب باریکی که دو سر تخته حامل سمیر را نگه می‌داشت را باز کرد. ملا جلیل از گوشه تخته گرفت و سمیر را در زیر آفتاب به زمین گذاشت. چشمان سمیر بر سرپایینیِ جاده‌ی کوهستانی برای همیشه بسته شد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">غروب که شد، بوی خون و خشم بر دهکده سایه انداخت. خبر مرگ سمیر مثل صاعقه در قریه پیچید. برادران و کاکاهای سمیر با چوب و تفنگچه‌های شکاری به سمت حویلی ارباب رجب هجوم آوردند. فریادهای خون در برابر خون! دیوارها را می‌لرزاند.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">فرزاد فرار کرده بود، اما ارباب رجب، با قامت خمیده و محاسنی که از شرم می‌لرزید، درِ بزرگ حویلی را باز کرد. او روبروی مردان خشم‌گین ایستاد، دست‌هایش را به نشانه تسلیم بالا برد و گفت:</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">«فرزند من جنایت کرده... خون پسرتان بر گردن ماست. اما خانه مرا به آتش نکشید، صبر کنید تا ریش‌سفیدان تصمیم بگیرند...»</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">شب‌هنگام، تاریکی سنگینی بر قریه سایه افکند. صدای جیرجیرک‌ها دیگر شنیده نمی‌شد؛ تنها صدای پچ‌پچ و جروبحث‌های تند از مسجد قریه به گوش می‌رسید. بزرگان، ملاها و متنفذین جمع شده بودند. آن‌ها بدن بی‌روح سمیر را در بین برگ تازه بید پیچیده بود، به کفن و دفن فکر نمی‌کرد، فقط انتقام و قصاص می‌خواستند. ارباب رجب حاضربود تمام زمین‌ها، گاوها و حاصل گندم امسالش را تاوان دهد تا خون دیگری ریخته نشود.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">اما در انتهای شب، حکمی صادر شد که از مرگ تلخ‌تر بود. مولوی قیوم و ارباب گل احمد از بزرگان قریه پس از پیچ‌پیچ یواشکی، دستش را روی قرآنی گذاشت و گفت: «برای اینکه آتش این دشمنی خاموش شود و فردا برادران سمیر، فرزاد را نکشند... دیه پول و مال فایده ندارد. مریم، دختر ارباب رجب، باید به عقد برادر بزرگ سمیر درآید.»</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">برادر بزرگ سمیر، مردی ۲۸ ساله، خشن، دارای زن و فرزند بود...</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">آن شب، مریم در کنج تاریک اتاق، درحالی‌که دفترچه‌ی مشقش را به سینه فشار می‌داد و بوی کاه و گندم خونین هنوز در دماغش می‌پیچید، گریه بی‌صدای مادرش را می‌شنید. او هنوز ۱۳ سال بیش</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">‌</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">تر نداشت؛ نمی‌دانست بد داده شدن یعنی چه، اما می‌فهمید که تمام رویاهایش برای درس و مکتب، امشب زیر سنگینیِ جنایت برادرش، قربانی شده است.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">رویای مریم برای روز عروسی‌اش، سپید بود؛ شبیه برف‌های تازه نشسته‌ بر قله‌های کوهسار بدخشان. او بارها در خلوت خانه، هنگامی‌که قلم و پنسل‌اش را بر سپیدی کاغذ می‌لغزاند و واژه‌ها را مشق می‌کرد، خودش را در جامه‌ی می‌دید آراسته و زیبا، میان هلهله‌ی دختران قریه و لبخندهای از سر شوق مادر. اما آن رویاها زیر آفتاب سوزان تموز و در میان تاوان جنایت برادر، مثل یخ دود شد و به خاک فرو رفت.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">هیچ دایره‌ی نواخته نشد و هیچ آوازی به آسمان نرفت. هیچ فیری تفنگی سکوت کوهستان را نشکافت، هیچ دستی برای تناول ولیمه و خیرات شسته نشد، هیچ لباس نو و تازه به‌بر نشد. تنها چند ریش‌سفید با چهره‌های درهم‌کشیده و عصاهایی که بر خاک کوبیده می‌شد، پیشاپیش حرکت می‌کردند. سکوت سنگین کوچه، شبیه سکوت قبرستان بود.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">مریم راه می‌رفت، اما پاهایش مال خودش نبودند. او پیراهنی به تن داشت که مامایش چند ماه پیش، در عید نوروز از پروان برای مادرش تحفه آورده بود؛ جامه‌ی پارچه‌ی و گل‌دار که برای قامت کوچک و ۱۳ ساله‌ی او، بس بزرگ و سنگین بود. آستین‌هایش تا روی انگشتان باریک</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">‌ا</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">ش افتاده بود و دامن گشاد و درازش، چون جارویی بی‌رحم، خاک و خاشاک مسیر خانه برادر سمیر را می‌زدود. او حتی لباس عروسی مناسبی به تن نداشت؛ تنها خون‌بهای زنده بود که جامه‌ی گشاد و بی</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">‌</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">گانه را بر تنش پوشانده بودند.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">دفترچه‌ی مشقش، تنها دارایی ارزش‌مند زندگی‌اش، زیر بغلش چسبیده بود و صدای سایش کاغذهای آن بر سینه‌اش، تنها نبض امیدی بود که هنوز می‌زد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">وقتی از آستانه‌ی در گلی خانه جدید گذشت، بوی دود، آهک و غبار خشم به مشامش خورد. «جمعه خان»، برادر ۲۸ ساله‌ی سمیر، با چهره‌ی کدر، ابروهای گره‌خورده و چشمانی که هنوز بوی خون و انتقام می‌داد، در گوشه حویلی ایستاده بود. کنار او، "ماه‌گل"زن اولش با نگاهی آکنده از کینه و بغض به مریم زل زده بود؛ نگاهی که می‌گفت این دختر، نه یک همسر؛ بلکه خون‌بهای سمیر کوچکی است که زیر خاک خفته است.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">مریم در کنج اتاق تاریک و نمور قرار گرفت. او زانوهایش را در آغوش کشید، لبه‌های جامه‌ی بزرگ و خاک‌آلود عیدی‌ مادرش را روی پاهایش جمع کرد و دفترچه‌اش را به سینه فشرد. ذهن کوچکش کاملاً گنگ و گیج بود. او نمی‌دانست در این خانه جدید باید چه کند؛ چگونه رفتار کند، چگونه حرف بزند و اصلاً چطور با مردی زندگی کند که سایه‌ی سنگین خشم و داغ برادرش، بر تمام در و دیوار خانه‌اش سایه انداخته بود.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">تنها چیزی که مریم می‌دانست این بود که از امشب، کودکی‌اش برای همیشه در میان خاک‌های جاده‌ی دهکده جا مانده است.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><strong><span style="color:#c0392b"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">تاوان بی‌گناهی و آشیانه‌ی کینه:</span></span></span></span></span></strong></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">در خانه ارباب رجب، مادر مریم میان جامه و بالشت‌های جا مانده‌ی دخترش افتاده بود و چادرش را بر دهان می‌فشرد تا صدای شیونش دیوارها را نلرزاند. جگرش از دو سو می‌سوخت و خاکستر می‌شد؛ یک‌سو دختر ۱۳ ساله‌اش، آن برگه گل نارس که مثل گوسفند قربانی به مسلخ «بد» فرستاده شده بود، و سوی دیگر پسر نازدانه و خودخواهش، فرزاد، که چون شغالی ترسو گریخته بود و هیچ خبری از زنده‌بودن یا مردنش نداشت. مادر مانده بود با خانه‌ی خالی، پسری فراری و دختری که زنده به گور شده بود.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">در سوی دیگر قریه، در حویلی ملا جلیل، ریش‌سفیدان و مصلحانی که حکمِ این تاوان تلخ را بریده بودند، آخرین گیلاس‌های چای سبز را سر کشیدند. آن‌ها دستی به محاسن سپید خود کشیدند، «الحمدلله»ی از سر رفع تکلیف گفتند و عصازنان عازم خانه‌های</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">‌</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">شان شدند؛ بی‌خبر از آن‌که با رفتن‌شان، جهنمی خاموش را پشت سر به جا گذاشته‌اند.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">مریم مانده بود و یک بغل اندوه، و دنیایی از کینه و نفرت که از در و دیوار خانه بر سرش می‌بارید. مادر سمیر حتی حاضر نبود با او هم‌چشم شود؛ هر بار که رد پای مریم را بر خاک حویلی می‌دید، روی برمی‌گرداند، سپند دود می‌کرد و زیر لب نفرین می‌فرستاد.</span></span> <span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">زن بزرگ جمعه‌خان، مریم را تنها جامه‌ی کهنه برای رُفت‌وروبِ رنج‌های خانه می‌دید؛ برد‌ه‌ی زنده که وظیفه‌ی جز تحمل مرارت نداشت. در اتمسفر سنگین آن حویلی، مریم چون سایه‌ی وصله‌شده و بی‌گانه می‌نمود؛ موجودی که دیدنش یادآور فاجعه بود و حضورش بی‌اختیار دست‌ها را به نفرین و چشم‌ها را به دوری می‌کشاند، گویی تمام شومی آن جنایت در وجود معصومانه‌ی او تجسم یافته بود.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">نخستین کاری که مریم با دست‌های لرزانش انجام داد، پنهان کردن دفترچه مشقش بود. او با ترس و عجله، دفترچه و تکه‌پنسلش را میان بغچه‌ی پارچه‌ی لباس‌های نیم‌دار و مستعملش پیچید و در تاریک‌ترین کنج صندوقچه‌اش قایم کرد. دیگر خبری از مکتب، درس و آرزوهای روشن نبود؛ تمام دنیای او به چاردیواری نمور و دودی خلاصه شده بود.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">مریم، با همان جامه‌ی بزرگ و جاروصفت عیدی‌ مادرش که در روز پسی‌بخت شدن‌اش به وی رسیده بود، جارو به دست گرفت. سعی می‌کرد کارهای عقب‌مانده‌ی خانه، از جارو کردن خاک حویلی تا شستن دیگ‌های سیاه را کم‌کم سرو سامان دهد تا شاید کمی از خشم زن اول کم کند؛ اما هر حرکتش با پچ‌پچ‌های تلخ و نگاه‌های آکنده از خشم پاسخ داده می‌شد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">تنها کسی که در آن حویلی، شعله‌ی باریکی از دلسوزی در دلش می‌سوخت، ملا جلیل پدر سمیر بود. او با بیل بر دوش و قامتی شکسته‌تر از همیشه، از کنج حویلی نگاهش می‌کرد. ملا جلیل داناتر از آن بود که نداند این طفل ۱۳ ساله هیچ گناهی در کشته‌شدن پسرش نداشته و تنها قربانی بی‌زبان یک رسم ناپسند و جهالت برادرش شده است. اما چه کند که سنت‌های سخت و حاکم بر جامعه و تحکم برادران خشم‌گین سمیر، دهان و دست او را بسته بود. او تنها نگاهش را با اندوهی سنگین به زمین می‌دوخت و آهی جگرسوز از سینه‌اش بیرون می‌داد؛ آهی برای پسری که زیر خاک رفته بود و دختری که بالای خاک، زنده در کفن پیچیده شده بود.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><strong><span style="color:#c0392b"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">تازیانه‌های خاموش بر پیکر تاوان:</span></span></span></span></span></strong></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">روزها می‌گذشتند، اما زمان در خانه ملا جلیل با ضرب‌آهنگ کینه و سوگ می‌پیمود. مراسم ختم قرآن برای سمیر، تا سومین جمعه و سپس روز چهلم، نه مرهمی بر داغ خانواده بود و نه تسلایی برای دهکده؛ بلکه هر جمعه و چهلم، نیشتری تازه بر روح و جان مریم می‌زد. با هر بار رفت‌وآمد همسایه‌ها، ضجه‌های تازه‌ی مادر سمیر و صدای تلاوت آیاتی که زیر سایه‌ی شوم انتقام به رسم قریه خوانده می‌شد، فضای خانه سنگین‌تر می‌گشت. سر هر شام، مادر سمیر دست به آسمان برمی‌داشت و با کلماتی سوزناک، خانواده‌ی ارباب رجب و فرزاد فراری را بددعا می‌کرد. این نفرین‌ها چون سرب داغ بر گوش‌های مریم فرود می‌آمد و امانش را می‌برید.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">خشم فروخورده‌ی اهل خانه، سوژه‌ی جز مریم برای تخلیه شدن نداشت. ماه گل زن بزرگ جمعه‌خان، کینه‌اش را در قالب شکنجه‌های پنهانی فرو می‌نشاند. بازوها و ساعدهای ‌پوشیده از ورم و ران‌های کبود مریم، نشان از چندک‌های بی‌رحمانه‌ی داشت که ماه‌گل در خلوت مطبخ یا هنگام گداختن آتش در تنور از او می‌گرفت؛ خشونت‌هایی پنهان که زیر لباس‌های گشادش مخفی می‌ماند.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">دست‌های نازک و کوچک مریم، دست‌هایی که روزی تنها سنگینی تکه‌پنسل و دفترچه مشق برایش سنگینی می‌کرد، اکنون از شدت شستن دیگ‌های سیاه، خاکستر جمع‌کردن و گداختن آتش در تنور و اجاق داغ، آبله‌دار، زخمی و ترک‌خورده شده بود. گونه‌های لطیف</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">‌ا</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">ش و پشت شانه‌ها و پهلو هایش، زیر ضربات پس‌دستی، سیلی‌های ناگهانی و بریده کابل‌برق جمعه‌خان، سوسنی و نیلی می‌زد. مریم روزبه‌روز باریک‌تر، لاغرتر و شکسته‌تر می‌شد؛ نه غذای درستی به پیکر نحیف</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">‌ا</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">ش می‌رسید و نه رمقی برای استقامت داشت. آرزو، آینده و آرمان‌های کودکانه و معصومانه‌اش، همگی در سیاه</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">‌</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">چال این جهالت به خاک سپرده شده بودند.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">تراژدی هولناک‌تر، زمانی رخ می‌داد که تاریکی شب بر حویلی سایه می‌افکند و در اتاق بر روی خلوت‌های اجباری مریم و جمعه‌خان بسته می‌شد. جمعه‌خان به آن پیکر نحیف و ۱۳ ساله، هرگز به چشم یک همسر یا انسان نمی‌نگریست؛ برای او، مریم تنها غنیمتی از یک خصومت خونین و ابزاری برای فرونشاندن کینه، تحقیر دشمن و التیام غرور زخم‌خورده‌اش بود. او در تاریکی، خشم فروخورده‌اش از فرزاد و داغ برادرش را بر سر این طفل بی‌دفاع مثل یک حیوان خالی می‌کرد و با قساوتی جاهلانه، تسلط وحشیانه‌اش را به رخ می‌کشید.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">در آن شب‌های تاریک، تمکین اجباری و هم‌آغوشی تلخ که با کشیک‌ها و سرفه‌های بی‌تابانه و کینه‌توزانه ماه‌گل از پشت در بر مریم تحمیل می‌شد، شبیه تعرضی مداوم و کابوسی بی‌انتها بود؛ مواجهه‌ی عاری از ذره‌ی مهر و سراسر آمیخته به خشونت و خودخواهی. بی‌تابی‌ها، هراس و ناله‌های زیرلب و معصومانه‌ی مریم در زیر بار این تاوان سنگین، نه تنها دل سنگ جمعه‌خان را نرم نمی‌کرد؛ بلکه با ضربات سیلی، تهدید و لت‌وکوب در خفا خاموش می‌گشت.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">پیکر کوچک و آسیب‌دیده‌ی مریم پس از این شب‌های سیاه، چنان دچار شکستگی و دردهای التیام‌ناپذیر می‌شد که تا روزها راه رفتن، نشستن و حتی کشیدن بار کارهای حویلی برایش با رنجی طاقت‌فرسا همراه بود. او سحرگاهان، جان کوفته و روح پاره‌پاره‌اش را میان چادر کهنه‌اش جمع می‌کرد، در کنج مطبخ می‌خزید و هیچ پناهی جز اشک‌های ناپیدا و سکوتی مرگ‌بار نداشت.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">او مانند بوته‌ی خشکیده در مسیر بادهای مسموم دهکده ایستاده بود؛ جسمش کوفته و روحش زخمی، اما در عمق همان تاریکی و چشمان خیسش، هنوز جرقه‌ی مبهمی از زنده ماندن موج می‌زد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="color:#c0392b"><strong><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">زمستان سرد و حسرت دیدار:</span></span></span></span></strong></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">با حلول نخستین روزهای جدی زمستان، سرمای سوزان کوهستان‌های کشم بر غربت و تنهایی مریم تازیانه می‌زد. برف بنفش‌رنگ بر قله‌ها نشسته‌ بود و باد سردی که از لابلای درزهای دیوار گلی می‌گذشت، استخوان‌های نحیف مریم را می‌سوزاند. او شب‌ها و روزها را زیر بار شکنجه‌های جسمی و روحی سپری می‌کرد، در حالی که دست‌های آبله‌دارش از شدت سرمای آب جوی و شست‌وشوی ظرف‌ها، سرخ و ترک‌خورده شده بود.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">در آن سوی قریه، غم و اندوه بی‌ پایان امان مادر مریم را بریده بود. بیماری مرموزی چون خوره به جانش افتاده بود؛ داغ پسری فراری و سوز دختری زنده به گور شده، گوشت تنش را آب کرده و پوستش را به استخوان چسبانده بود. خبر وخامت حال مادر در میان پچ‌پچ‌های زنان دهکده پیچید، اما هیچ صدایی از این خبر به گوش مریم محبوس در مطبخ نرسید.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">شب‌هنگام، ملا جلیل پدر سمیر با جامه‌ی برف‌گرفته وارد حویلی شد. او که خبر بیماری جان‌کاه زن ارباب رجب را از بزرگان قریه شنیده بود، رو به جمعه‌خان و مادرش کرد و با لحنی قاطع گفت: «مریم باید فردا یک‌سر به خانه پدرش برود و مادرش را ببیند. اگر آن زن بمیرد و دخترش بالای سرش نباشد، فردا مضحکه‌ی قریه می‌شویم و طعن مردم آب‌رویمان را می‌برد.»</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">فریاد مخالفت جمعه‌خان و مادرش بلند شد. ماه‌گل، زن اول جمعه‌خان، با خشم به سمت مطبخ دوید؛ جایی که مریم زیر نور کم‌سوی چراغ موشی مصروف شستن دیگ‌های سیاه بود. ماه‌گل بالای سرش ایستاد و برای وارد کردن ضربه‌های نهایی بر روح زخمی مریم، با لحنی پر از طعنه و تحقیر گفت: «آن مادر مکار و حیله‌گرت خودش را به مریضی زده تا تو را ببیند! بگو بدانم، در پس پرده چه حیله‌ی چیده‌اید که می‌خواهی پایت را به آن خانه باز کنی؟»</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">شنیدن خبر بیماری مادر، چون صاعقه‌ی بر سر مریم فرود آمد. از یک‌سو بند دلش برای مادری که رو به احتضار بود گسست، و از سوی دیگر، آرزوی رهایی حتی چندساعته از آن حصار شوم در دلش جوانه زد. آن شب برای مریم تا سپیده‌دم پلک بر هم نیامد. او در تاریکی اتاق، میان بیم و امید می‌سوخت و بی‌صدا می‌گریست: آیا فردا واقعاً اجازه می‌دهند برود؟ آیا مادرش زنده است؟</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">با تمام مخالفت‌های شدید جمعه‌خان و زن اولش، هیچ‌کس حریف تحکم و سنت ریش‌سفیدی ملا جلیل نشد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">صبح فردا، مریم جامه‌ی گشاد، نیم‌رو و چرکینش را که بر اثر دود مطبخ و چربی دیگ‌ها رنگ و رخش به سیاهی زده بود بر تن کرد. او همراه ملا جلیل به راه افتاد. وقتی به نزدیکی خانه ارباب رجب رسیدند، ملا جلیل ایستاد و به مریم اشاره کرد که بقیه مسیر را تنها برود.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">مریم قدم بر خاک‌های یخ‌زده‌ی کوچه گذاشت. آفتاب بی‌رمق زمستان بر پیکر باریک، لاغر و خمیده‌اش می‌تابید. چهره‌اش چنان زرد، رنگ‌پریده و استخوانی شده بود که اگر کسی از اهالی قریه از کنارش می‌گذشت، به سختی باور می‌کرد این همان مریم ۱۳ ساله‌ی شاداب با چشمان چون انگور شمالی رسیده است. او شبیه سایه‌ی خاموش از میان غبار و برف می‌گذشت؛ سایه‌ی که به سمت آغوش مادری می‌رفت که شاید آخرین نفس‌هایش را می‌کشید.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="color:#c0392b"><strong><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">رازهای زیر چادر و حسرت خبر:</span></span></span></span></strong></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">وقتی مریم از آستانه‌ی در کهنه‌ی خانه پدر گذشت و وارد اتاق نمور شد، بوی ناجوری و بیماری به مشامش خورد. مادرش در کنج اتاق، شبیه مشتی استخوان پیچیده در چادر افتاده بود. اما همین‌که چشمان کم‌سوی مادر بر قامت مریم افتاد، گویی نوری ناگهانی در مردمک‌هایش درخشید؛ خونی تازه در رگ‌های سفیدشده‌اش دوید و برای اولین‌بار پس از شش ماه، لبان خشکیده‌اش به لبخندی تلخ شهادت داد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">مریم زانو زد و سرش را بر سینه‌ی خسته مادر گذاشت. مادر با دستانی لرزان سر و روی دخترش را نوازش می‌کرد و با صدایی که از ته چاه می‌آمد می‌پرسید: «مریم جان... دخترم... حال و روزت چطور است؟ با تو چه می‌کنند؟»</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">مریم تمام همّت خود را به کار بست تا بار غم بر دوش مادر نگذارد. او بغض جگرسوزش را فرو داد، لبخند دروغینی بر چهره نشان و با صدایی که سعی می‌کرد نلرزد گفت: «مادر جان، غصه نخور... همه‌چیز خوب است. ملا جلیل مرد مهربانی است، غذایم برپاست، کارهای خانه را می‌کنم و هیچ غمی ندارم... تو فقط زودتر خوب شو»؛ اما تن مریم، دروغ زبانش را رسوا می‌کرد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">آستین‌های جامه‌ی عیدی که شش ماه پیش نو و گل‌دار بود و اکنون از فرط دود مطبخ و چربی دیگ‌ها به سیاهی می‌زد، بالا رفت. ترک‌ها و آبله‌های درشت دست‌های باریکش، رد آزار کابل‌ها و سیلی‌های سرخ و نیلی جمعه‌خان بر صورت، پشت و پهلو و بناگوشش، و رد چندک‌های سیاه و کبود ماه‌گل که از زیر یقه بیرون زده بود، همگی گواهی زندگی ناانسانی و برده‌وار او در خانه جمعه‌خان بودند. مادر با دیدن این نشانه‌ها، لرزشی بر تنش افتاد و اشکی گرم از گوشه‌ی چشمش بر دست زخمی مریم چکید؛ او فهمید دخترش نه یک همسر، که یک «تاوان پردرد» است.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">در همین روزها، مامای مریم که خبر وخامت حال خواهرش را در پروان شنیده بود، سر رسید. او بی‌درنگ خواهر مریض</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">‌ا</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">ش را برای تداوی به کابل منتقل کرد تا جانش را از چنگال مرگ نجات دهد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">دو روز مهلت مریم مانند یک خواب کوتاه و شیرین به پایان رسید. او مجبور شد دوباره به حصار شوم خانه ملا جلیل برگردد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">کوچ مادر به کابل، جان او را نجات داد، اما برای مریم آغاز یک بی‌خبری آزاردهنده بود. مریم در مطبخ می‌سوخت و هیچ خبر خوب یا بدی از سلامت مادرش نداشت. گاهی که ملا جلیل از حویلی می‌گذشت، مریم با دست‌های کفی و چشمانی پر از التماس، آهسته می‌پرسید: «کاکا... از مادرم خبری نشد؟ زنده است؟»</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">اما پیش از آن‌که ملا جلیل دهان باز کند، صدای گوش‌خراش و بی‌رحم جمعه‌خان از کنج حویلی بلند می‌شد که با تحقیر می‌گفت: «اگر مادرت مرد، حتماً صدای شیونش را می‌شنوی و خبر می‌شوی! فعلاً سرت به دیگ و تنورت باشد و حواست را پرت این حرف‌ها نکن!»</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">مریم سرش را پایین می‌انداخت، تکه پنسل قایم‌شده‌اش در صندوقچه را در ذهن مرور می‌کرد و دوباره در تاریکی مطبخ، میان دود، شستن دیگ‌ها را ادامه می‌داد؛ در حالی که قلب‌اش میان کابل و دهکده «ده‌پایان» پرپر می‌زد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="color:#c0392b"><strong><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">همدم خردسال در قلمرو کینه:</span></span></span></span></strong></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">در میان آن‌همه عدوات و خشم که فضای خانه را مسموم کرده بود، جوانه کوچک و غیرمنتظره‌ی از مهر رویید. «حسنا»، دختر هفت‌هشت‌ساله‌ی جمعه‌خان، که سال گذشته تازه صنف اول مکتب را شروع کرده بود، تنها کسی بود که نگاهش به مریم بوی دشمنی نمی‌داد. مریم، در میان فاصله‌ی کوتاه بین کارهای طاقت‌فرسای خانه از شستن دیگ‌ها تا گداختن تنور در گوشه‌ی از مطبخ، دور از چشم بقیه، صبورانه دست حسنا را می‌گرفت و الفبا و مشق‌های مکتب‌اش را با او تمرین می‌کرد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">برای مریم، حسنا جلیقه‌ی نجاتی بود در دریای تنهایی. او در چشمان معصوم و نگران این دخترک، یاد و سیمای خواهر ۵ ساله‌اش، «پری»، را می‌دید. حسنا کم‌کم نه تنها شاگرد خلوت‌های مریم؛ بلکه تنها همدم، همراز و محرم دردهای او شد. مریم رازهای مکتوم، دلتنگی‌های مادرش و حسرت دفترچه مشقش را در گوش حسنا پچ‌پچ می‌کرد و دخترک با هوش کودکانه‌اش، مرهمی بر زخم‌های روح مریم می‌گذاشت.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">اما این آشتی معصومانه زیر ذره‌بین تیز و کینه‌توزانه‌ی ماه‌گل، مادر حسنا، بود. ماه‌گل هر بار که صحبت یا نزدیکی حسنا به مریم را می‌دید، چشمانش سرخ می‌شد و دخترک را با تهدید و سیلی دور می‌کرد: «به آن موجود شوم نزدیک نشو! او خون کاکایت را خورده و آمده تا خانه ما را به باد دهد!»</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">با این همه، بند وابستگی حسنا به مریم محکم‌تر از آن بود که با تهدیدهای مادرش بگسلد. دخترک که می‌دید مریم چطور از گرسنگی ضعیف و باریک شده و سهم غذایش نان خشک است، دست به فداکاری‌های کوچک؛ اما بزرگی می‌زد. حسنا هنگام ظهر، کاسه‌ی غذایش را از مادرش می‌گرفت، با زرنگی سهم بیش</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">‌</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">تری برای خود می‌طلبید، اما تمامش را نمی‌خورد. او در شلوغی حویلی یا زمانی که ماه‌گل حواس‌اش نبود، تکه‌گوشت‌های که پس از مدت های طولانی نصیب اش می‌شد، با هزارن دل و نادل کودکانه یا لقمه‌های نان نرم را زیرگوشه چادرش قایم می‌کرد و مخفیانه به مطبخ می‌رساند تا به دست‌های آبله‌دار مریم بدهد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">هرچند تمام این رفت‌وآمدهای پنهانی، چون بازی روی لبه‌ی تیغ بود؛ چرا که سایه‌ی سنگین ماه‌گل و نگاه‌های شکاک‌اش بر تمام رفتارهای دخترک سنگینی می‌کرد و مریم هر لحظه نگران بود که این مهربانی کودکانه، تازیانه‌ی تازه‌ی بر تن حسنا یا خودش فرود آورد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="color:#c0392b"><strong><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">مژده‌ی بهاری و سایه‌ی شوم حاملگی:</span></span></span></span></strong></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">زمستان سخت و نفس‌گیر کشم، کم‌کم جایش را به نوبهار می‌داد؛ یخ‌های کوهسار می‌گداخت و شکوفه‌های سپید بر شاخه‌های عریان پدیدار می‌شدند. اما برای مریم، بهار هیچ روشنی و امیدی به همراه نداشت؛ چراگاه دل او هم‌چنان زیر برفی دائمی و سوزان محبوس بود.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">در میان آن روزهای خاکستری و سرد زمستان، جرقه‌ی کوچک تنهایی‌اش را شکافت. روزی در یکی از روزهای زمستان، حسنا مخفیانه از حویلی بیرون زده بود که دختر همسایه را دید؛ همان دختری که تازه از خانه مامای خود که در نزدیکی خانه ارباب رجب بود بازگشته بود. حسنا با هوش و محبتی کودکانه، احوال مادر مریم را جویا شد و وقتی شنید مادر مریم در کابل تداوی شده و بهبود یافته است، مانند پرنده‌ی پرکشان به مطبخ دوید. دخترک سرش را به گوش مریم نزدیک کرد و با صدایی لرزان از شوق گفت: «مریم جان... میگه مادرت خوب شده! کاملاً صحتمند است، من از دختر همسایه شنیدم!» این خبر چون قطره‌ی آب بر لب‌های تشنه‌ی مریم فرود آمد و بارقه‌ای از جان به پیکر خسته‌اش بخشید.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">اما با رسیدن بهار، روی</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">‌</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">داد تازه‌ی جسم نحیف مریم را در هم شکست. او متوجه شد که حالت بدنش تغییر کرده است. بوی غذای چرب، سرخ کردن روغن و دود مطبخ حالت تهوع و دلبدی شدیدی در او ایجاد می‌کند و وجودش پر از تمایل به غذاهای ترش و تند شده بود. مریم ۱۴ ساله، در میان ترس و بی‌خبری، دریافت که باردار شده است. او راز را در سینه قایم کرد و حتی به حسنا هم چیزی نگفت. وقتی حسنا با نگرانی می‌پرسید چرا رنگت پریده و استفراغ می‌کنی، مریم سرش را پایین می‌انداخت و می‌گفت: «چیزی نیست حسنا جان... فقط کمی مریضم.»</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">زیادی نگذشت که ماه‌گل با چشمان تیز و کینه‌توزش متوجه دلبدی‌ها و حالت‌های مریم شد. بارداری مریم، شعله‌ی حسادت و کینه را در دل ماه‌گل به جهنمی کشنده بدل کرد. ماه‌گل که خود صاحب چهار دختر بود و پسری به دنیا نیاورده بود، وجود جنین در شکم مریم را تهدیدی مستقیم برای جای</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">‌</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">گاه خود می‌دید. او نگران بود که با به دنیا آمدن این کودک، نگاه‌ها به مریم تغییر کند. از آن روز به بعد، نیش و کنایه‌های ماه‌گل به جمعه‌خان بیش</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif">‌</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">تر شد و تازیانه‌ی زبان و رفتارش بر تن مریم، دوچندان گشت.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="color:#c0392b"><strong><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">دیدار نیمه‌کاره و رو به زوال رفتن تن:</span></span></span></span></strong></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">حدود دو ماه از بارداری مریم می‌گذشت. او چنان لاغر و استخوانی شده بود که شکم اندک‌ برآمده‌اش زیر جامه‌های گشاد و کهنه گم می‌شد. یک روز آفتابی بهار، با هم‌دستی و مراقبت حسنا، مریم توانست برای ساعتی پنهانی از در حویلی بیرون بزند و خود را به خانه مادرش برساند مادری که چندی قبل از کابل برگشته بود و هنوز هم‌دیگر را ندیده بود.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">دیدار مادر و دختر، آمیخته به اشک و ترس بود. مادر با دیدن چهره‌ی زرد و جسم آب‌شده‌ی مریم متوجه بارداری او شد. با عجله و دست‌پخت مادری، آشک دست‌ساز که مریم دوست داشت برایش پخت. اما مریم، از ترس لو رفتن و قصاص جمعه‌خان و ماه‌گل، لقمه‌ها را با اضطراب فرو می‌داد. او حتی نتوانست غَذایش را تمام کند؛ نیمه‌خورده، با دلی پر از ترس و چشمانی خیس، مادرش را در آغوش کشید و شتابان به طرف جهنم خانه جمعه‌خان بازگشت.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">با گذشت ماه‌ها، فشار کارهای شاقه، سوءتغذیه و آزار و اذیت‌های روزمره، رمق حیات را از تن مریم کشید. او به چهارماهگی بارداری رسیده بود، اما بدنش شبیه سایه‌ی لرزان بود که با نسیمی فرو می‌ریخت.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><strong><span style="color:#c0392b"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">تنور خشم و پرواز بی‌صدا:</span></span></span></span></span></strong></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">در یک روز گرم تابستان، وقتی خورشید بر سقف گلی مطبخ می‌تاخت، درد جان‌کاهی در زیر شکم مریم پیچید. بدنش غرق عرق سرد شد و زانوهایش لرزید. اما مریم اجازه نداشت دست از کار بکشد؛ تنور باید برای نشاندن نان چاشت گداخته می‌شد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">مریم خمیرها را برمی‌داشت و کنار تنور روشن ایستاده بود. درد شکم لحظه‌به‌لحظه شدیدتر می‌شد و چشمانش سیاهی می‌رفت. ناگهان سرش چرخید، هوش از سرش پرید و پیکر نحیفش به زمین افتاد. هنگام سقوط، دست راستش درست در دهانه‌ی سرخ و داغ تنور فرود آمد و بر لبه‌ی سوزان آن سوخت.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">دقایقی بعد، حسنا که تازه از مکتب برگشته بود، برای دیدن مریم به مطبخ آمد. او با صحنه‌ی هولناک مواجه شد: مریم بی‌هوش بر خاک افتاده بود، بوی گوشت سوخته‌ی دستش فضا را گرفته بود و کف و پنجه‌های دستش بر لبه‌ی تنور جزغاله شده بود. حسنا با جیغ و فریاد به صحن حویلی دوید: «مادر! مادر! مریم بیهوش شده... دستش سوخته!»</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">ماه‌گل با بی‌اعتنایی و خون‌سردی تمام پوزخندی زد و گفت: «هیچ‌چیزش نمی‌شود! دختره‌ی بدبخت حقش است... خودش را به مریضی و بی‌هوشی زده تا کار نکند!»</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">وقتی ماه‌گل بالاخره با کراهت وارد مطبخ شد، دید که مریم غرق در خون است. خون‌ریزی شدیدی ناشی از سقط جنین آغاز شده بود. اما هیچ داکتری در قریه نبود، کلینیک ولسوالی فرسنگ‌ها دورتر در مسیر کوهستانی قرار داشت و هیچ‌کس در آن خانه قصد نداشت برای نجات جان یک قربانی (خون‌بها) قدمی بردارد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">ساعت‌ها گذشت. مریم در سکوت مطبخ، میان سوزش دست سوخته و درد گسستن پیوند فرزندش، آخرین نفس‌هایش را به آسمان تموز بخشید. چشمان سیاهش برای همیشه بر سقف دودی مطبخ بسته شد.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"> </p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="color:#c0392b"><strong><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">خاکستر تاوان و عذاب وجدان:</span></span></span></span></strong></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">خبر بی‌هوش شدن مریم به گوش مادرش رسید. مادر بی‌صبرانه و پای‌برهنه خود را به خانه ملا جلیل رساند، اما زمانی رسید که دیگر دیر شده بود. او با بدن بی‌روح، نحیف و استخوانی دختر ۱۳-۱۴ ساله‌اش مواجه شد که دست راستش جزغاله و سیاه شده بود. شیون مادر، در و دیوار قریه‌ی ده‌پایان را لرزاند.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin""> فردای آن روز در قبرستان نزدیک خانه ملا جلیل، دو تپه خاک تازه در نزدیکی هم قرار گرفت: یکی متعلق به سمیر کودک که ناخواسته و از روی خودخواهی و حماقت فرزاد قربانی شد، و دیگری متعلق به مریم که با عمد، کینه، انتقام‌جویی و مصلحت‌اندیشی سفیدریشان در یک خانواده نخل زندگی اش طی گشت. اکنون دو مادر بر فراز این دو قبر با فاصله یک سال به سوگ نشسته‌اند؛ سوگ دو قربانی بی‌گناه یک رسم شوم.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">با رفتن مریم، حسنا تنها همدم، مربی و محرم راز خود را برای همیشه از دست داد. او اکنون در خانه‌ی خاموش، زیر اخم‌های تلخ پدر و مادرش، با حسرت خنده‌ها و مشق‌های پنهانی مریم روزگار می‌گذراند و هر بار که به تنور مطبخ نگاه می‌کند، اشک بر گونه‌هایش جاری می‌شود.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin"">بزرگان، ملاها و مصلحانی که روزی حکم به «بد دادن» مریم داده بودند، اکنون با دیدن آن دو قبر کنار هم، دچار عذابی عمیق و وجدانی سرشار از شرم شده‌اند. آن‌ها فهمیدند صلح و آشتی‌ که بر پایه‌ی معامله‌ی جان و شرف یک کودک بنا شود، فرجامی جز جلیقه‌ی آتش و ننگ برای کل قریه به همراه نخواهد داشت.</span></span></span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:right"> </p>
ادامه مطلب »
روایت
روایت شماره (2) ماجرایی ناپدید شدن عجیب مجسمه‌ها و آثار باستانی موزیم ملی کابل و کشف دوباره آن‌ها
<p><span style="color:#c0392b"><span style="font-size:16px"><strong>روایت شماره (2)</strong></span></span></p> <p><span style="color:#c0392b"><span style="font-size:16px"><strong>ماجرایی ناپدید شدن عجیب مجسمه‌ها و آثار باستانی موزیم ملی کابل و کشف دوباره آن‌ها</strong></span></span></p> <p><br /> انتقال مخفیانه به هوتل کابل (سال ۱۹۹۴)<br /> در جریان جنگ‌های داخلی، بخش زیادی از تعمیر موزیم ملی کابل به ویرانه تبدیل شده بود و موزیم هیچ‌گونه برق یا آب نل نداشت. اما در سال ۱۹۹۴، در جریان یک آتش‌بس کوتاه‌مدت، پرسونل و کارمندان موزیم که ماه‌ها بود در میان شعله‌های جنگ معاش دریافت نکرده بودند، با چراغ‌های الکین/ اریکین به این تعمیر رخصت‌شده بازگشتند. آن‌ها حدود ۵۰۰ صندوق، ظرف پلاستیکی فلزی و قطی بزرگ را با هزاران اثر باستانی پر کردند و مخفیانه این آثار را برای محافظت و نگهداری، به هوتل کابل (که اکنون به نام هوتل کابل سرینا یاد می‌شود) انتقال دادند.</p> <p>هجوم طالبان و تخریب آثار (سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱)<br /> وقتی طالبان در سال ۱۹۹۶ کنترل کابل را به دست گرفتند، جنگ‌ها کاهش یافت، اما این رژیم بزرگ‌ترین صدمه را به آثار باستانی کشور وارد کرد؛ آن‌ها هر چیزی را که ضد اسلامی فکر می‌کردند، نابود می‌کردند. در یک اقدام تخریبی که در مارچ سال ۲۰۰۱ جهان را تکان داد، قوماندانان طالبان در اطراف مجسمه‌های بودای بامیان که زمانی بلندترین مجسمه‌های بودای جهان بودند، مواد منفجره جابجا کردند و این سازه‌های سه‌هزار ساله را که از سنگ‌های ریگی ساخته شده بودند، در ولایت بامیان منفجر کردند. با این حال، در مورد تخریباتی که در داخل موزیم ملی صورت گرفت، معلومات کمتری در دست است.<br /> در فبروری سال ۲۰۰۱، مقامات طالبان خواستار ورود به تحویل‌خانه‌ها و زیرزمین‌های موزیم شدند. آن‌ها شروع به شکستن هر اثر باستانی کردند که به شکل انسان یا حیوان بود و به باور آن‌ها توهین به اسلام پنداشته می‌شد؛ آن‌ها این کار را با تبر و پتک انجام می‌دادند. این هجوم‌ها ادامه یافت و تا پایان آن، هزاران اثر گران‌بها و بی‌قیمت که قدمت چند هزار ساله داشتند، نابود شدند.</p> <p>یکی از کارمندان موزیم که خود را با نام مستعار «محمد عاصف» معرفی کرده (چون باور دارد به خاطر کمک به نجات این آثار از دست طالبان در آن سال‌ها، هنوز هم جانش در خطر است) می‌گوید: «آن‌ها به موزیم می‌آمدند و بسیاری از مجسمه‌های تاریخی را که در صالون‌های نمایش و گدام‌ها داشتیم، از جمله مجسمه‌های بودایی را که غیر اسلامی می‌دانستند، با پتک خرد می‌کردند.»<br /> در طول ۴۰ سال گذشته، کارمندان موزیم بارها آثار باستانی را پنهان کرده و نجات داده‌اند تا آن‌ها را از نابودی حفظ کنند. عاصف در طول این ۴۰ سال با موزیم کار کرده است، به جز یک وقفه کوتاه در زمان جنگ شوروی در افغانستان که مجبور شد از کشور فرار کند؛ چرا که مجاهدین باور داشتند او طرفدار کمونیست‌ها است. عاصف می‌گوید: «وقتی دوباره به افغانستان برگشتم، چیز زیادی از موزیم باقی نمانده بود. ما تلاش کردیم همان مقدار کمی را که از جنگ جان سالم به در برده بود نجات دهیم، اما در نهایت طالبان آمدند و آن‌ها را نیز نابود کردند.»<br /> آقای رحیمی، یکی دیگر از مسوولان، تایید می‌کند که آن‌ها نمی‌توانستند ایستاده بمانند و تماشاگر نابودی تاریخ کشورشان باشند. عاصف و همکارانش تکه‌های شکسته و خرد شده‌ی را که پس از هر بار هجوم طالبان باقی می‌ماند، جمع‌آوری می‌کردند و آن‌ها را در اطراف موزیم پنهان می‌کردند. رحیمی می‌گوید: «به خاطر تلاش‌های هم‌کاران ما در آن زمان که این قطعات را با جمع‌آوری بخش‌های شکسته‌شان نجات دادند و آن‌ها را زیر کثافات یا در اتاق‌هایی که طالبان جستجو نمی‌کردند پنهان کردند، ما اکنون قادر هستیم بخشی از این تاریخ را بازسازی کنیم.<br /> امروز، مجموعه اصلی که کارمندان آن را نجات داده بودند، از زمان بازگشایی مجدد موزیم در سال ۲۰۰۴ به نمایش گذاشته شده است. در حال حاضر، یک تیم کوچک از متخصصان افغان و بین‌المللی به رهبری یک مرمت‌کار به نام فابیو کلمبو و با حمایت انستیتوت شرقی پوهنتون شیکاگو، کار روی بازسازی بسیاری از این آثار باستانی را که عاصف و کارمندان موزیم از نزد طالبان پنهان کرده بودند، آغاز کرده‌اند. این پروژه که بخشی از یک مشارکت بزرگ‌تر میان این انستیتوت و موزیم ملی است و از سوی وزارت خارجه ایالات متحده حمایت مالی می‌شود، هدفش کنار هم چسباندن حدود ۲۵۰۰ مجسمه بودا و قطعات خشتی (سفالی) از کلک‌سیون موزیم است. <br /> تمرکز این پروژه بیش‌تر روی منطقه «هَدّه» است؛ یک مرکز پررونق بودایی که حدود ۲۵۰۰ سال قبل در افغانستان وجود داشت.</p> <p>به گفته آقای رحیمی، فرانسوی‌ها در ابتدا نزدیک به ۲۰,۰۰۰ مجسمه بودا را از منطقه هَدّه در دهه ۱۹۳۰ حفاری و کشف کرده بودند. بخشی از این یافته‌ها به فرانسه انتقال یافت و مابقی در کابل به نمایش گذاشته شد که سرانجام در سال ۲۰۰۱ توسط طالبان تخریب گردید. رحیمی می‌گوید: «ما هیچ‌وقت تعداد دقیق آن‌ها را نخواهیم دانست، چون اسناد و مدارک آن‌ها را در دست نداریم؛ این اسناد نیز در جریان جنگ‌های داخلی و رژیم طالبان از بین رفته‌اند<br /> چند سند مربوط به دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ در زیرزمین موزیم پیدا شده است که تا حدودی راهنمایی تصویری برای متخصصان فراهم می‌کند تا قطعات عتیقه را کنار هم بچینند، اگرچه این معلومات بسیار کم است. کلمبو می‌گوید: «این کار درست مثل این است که بخواهید تکه‌های ۳۰ پازل مختلف را که همگی با هم مخلوط و در یک‌جا انداخته شده‌اند، بدون داشتن عکس روی جعبه‌ها، کنار هم بچینید.» با این حال، این تیم از جمله کارشناسانی مانند شیرزالدین سیفی که روی قطعات ۲۵۰۰ ساله کار می‌کند، مصمم است تا جایی که امکان دارد مجسمه‌های بیش‌تری را ترمیم و بازسازی کند. این پروژه چهارساله قرار است به یک نمایش‌گاه بزرگ در موزیم ملی کابل ختم شود.</p> <p> </p> <p>لینک محتوای صوتی این روایت</p> <p> https://youtu.be/oUkwK-2_KUc</p>
ادامه مطلب »
روایت
بزرگ‌ترین سرقت هنری تاریخ؛ روایت بازرس ارشد آنتونی آموره
<p><strong>بزرگ‌ترین سرقت هنری تاریخ؛ روایت بازرس ارشد آنتونی آموره</strong></p> <p> </p> <p>شبی از شب‌های ماه مارچ بود. کمی از ساعت یک بامداد گذشته بود و شهر بوستون آمریکا در آرامش شبانه فرو رفته بود. در آن سوی شهر، موزیم مشهور «ایزابلا استوارت گاردنر» در سکوت و تاریکی قرار داشت؛ موزیمی که مجموعه‌ای کم‌نظیر از آثار هنری ارزشمند جهان را در خود جای داده بود.</p> <p>در آن شب، دو محافظ جوان در اتاق نگهبانی طبقۀ پایین موزیم مشغول انجام وظیفه بودند. همه‌چیز عادی به نظر می‌رسید تا این‌که زنگ دروازۀ اصلی به صدا درآمد.</p> <p>وقتی محافظان از طریق دستگاه ارتباطی پرسیدند چه کسی پشت دروازه است، دو مرد خود را مأمور پولیس معرفی کردند. آن‌ها گفتند گزارشی دربارۀ ایجاد مزاحمت و بی‌نظمی در اطراف موزیم دریافت کرده‌اند و برای بررسی موضوع باید وارد ساختمان شوند.</p> <p>محافظان، برخلاف مقررات سخت‌گیرانۀ امنیتی، دروازه را باز کردند.</p> <p>همین اشتباه، آغاز یکی از بزرگ‌ترین سرقت‌های هنری تاریخ شد.</p> <p>دو مرد به محض ورود، اسلحه‌های خود را بیرون کشیدند و مشخص شد که آن‌ها پولیس واقعی نیستند. دزدان، دو محافظ را خلع سلاح کردند، چشم و دهان‌شان را با نوار چسپ بستند و دست‌های‌شان را با دست‌بند محکم کردند. سپس هر یک از محافظان را در نقطه‌ای جداگانه در زیرزمین، به لوله بستند.</p> <p>اکنون موزیم در اختیار کامل دزدان قرار داشت.</p> <p>نکتۀ عجیب این بود که آن‌ها هیچ عجله‌ای نداشتند. می‌دانستند تا صبح کسی متوجه حضورشان نخواهد شد. به همین دلیل، با آرامش کامل در میان اتاق‌ها حرکت می‌کردند و آثار مورد نظر خود را انتخاب می‌کردند.</p> <p>ساعت یک و چهل‌وهشت دقیقۀ بامداد، دستگاه‌های تشخیص حرکت نشان دادند که دزدان وارد طبقۀ دوم و اتاق هلندی شده‌اند. هدف اصلی آن‌ها در این بخش، آثار هنرمندان مشهور هلندی، به‌ویژه رامبراند، بود.</p> <p>دزدان مستقیماً به سراغ نقاشی‌ها رفتند. آن‌ها با تیغ، پردۀ چند اثر را از داخل قاب‌های طلایی بریدند و نقاشی‌ها را از دیوار جدا کردند.</p> <p>یکی از مهم‌ترین آثار سرقت‌شده، تنها نقاشی دریایی شناخته‌شده‌ای بود که رامبراند در طول زندگی خود خلق کرده بود؛ اثری بسیار ارزشمند که جایگاه ویژه‌ای در تاریخ هنر داشت.</p> <p>دزدان نقاشی دیگری را نیز با خود برداشتند؛ تصویری از کوهستان و آسمانی ابری. آنان تصور می‌کردند این اثر نیز متعلق به رامبراند است؛ زیرا در فهرست‌های قدیمی موزیم چنین ثبت شده بود. اما سال‌ها پیش از سرقت، پژوهشگران هنری به این نتیجه رسیده بودند که نقاشی مذکور در واقع اثر یکی از شاگردان رامبراند بوده است.</p> <p>در همان اتاق، اثر دیگری قرار داشت که ارزش و شهرت آن حتی بیشتر بود: «کنسرت»، اثر یوهانس ورمیر.</p> <p>ورمیر هنرمند بسیار کم‌کاری بود و تنها حدود ۳۶ اثر از او در جهان شناخته شده است. به همین دلیل، هر نقاشی او ارزش تاریخی و هنری فوق‌العاده‌ای دارد.</p> <p>دزدان شیشۀ قاب را شکستند، پردۀ نقاشی را بیرون کشیدند و قاب شکسته را روی زمین رها کردند.</p> <p>اما سرقت به همین‌جا ختم نشد.</p> <p>آن‌ها چشم‌شان به یک ظرف برنزی باستانی چینی افتاد که به یک میز متصل بود. دزدان برای جدا کردن آن، پارچۀ روی میز را بریدند و با ضربه زدن به پایۀ فلزی سنگین، سرانجام ظرف را از جای خود جدا کردند.</p> <p>در این میان، رفتار دزدان گاهی عجیب و حتی خنده‌آور به نظر می‌رسید.</p> <p>یکی از آن‌ها بالای یک کابینت چوبی رفت و حدود پنج دقیقه تلاش کرد تا پیچ‌های یک اثر کوچک سیاه‌وسفید از رامبراند را باز کند؛ اثری که تقریباً به اندازۀ یک مُهر پستی بود.</p> <p>پنج دقیقه برای باز کردن یک اثر کوچک هنری، زمان زیادی به نظر می‌رسید؛ مخصوصاً در یک سرقت که هر لحظه ممکن بود مأموران از راه برسند.</p> <p>سپس دزدان به سراغ یک تصویر بزرگ از چهرۀ خودِ رامبراند رفتند. یکی از آن‌ها تابلو را از دیوار پایین آورد و آن را به صندوقچه‌ای تکیه داد؛ اما در جریان سرقت، حواس‌شان پرت شد و در نهایت آن نقاشی را با خود نبردند.</p> <p>حتی در یک مورد دیگر نیز اشتباه عجیبی رخ داد. دزدان به جای خودِ نقاشی، تختهٔ چوبی پشت آن را جدا کردند و با خود بردند و اصل نقاشی همچنان در موزیم باقی ماند.</p> <p>پس از آن، دزدان از یکدیگر جدا شدند و هر کدام برای جست‌وجوی آثار دیگر به بخش‌های مختلف موزیم رفتند.</p> <p>یکی از آن‌ها وارد گالری کوچکی با دیوارهای سرخ شد. در آنجا ده‌ها اثر ارزشمند وجود داشت؛ اما او بدون توجه به بسیاری از آن‌ها، مستقیماً به سراغ پنج طرح ظریف از هنرمند فرانسوی، ادگار دگا، رفت که درون یک کابینت قفل‌شده قرار داشتند.</p> <p>او شیشۀ کابینت را شکست و طرح‌ها را برداشت.</p> <p>سپس چشمش به یک پرچم قدیمی و قاب‌شده مربوط به سربازان ناپلئون بناپارت افتاد. تلاش کرد پیچ‌های قاب را باز کند؛ اما وقتی متوجه شد این کار زمان زیادی می‌گیرد، از آن منصرف شد.</p> <p>با این حال، پیش از ترک اتاق، شیشه‌های شکسته را پاک کرد و پیچ‌های قاب را داخل یک ظرف پر از ریگ انداخت؛ ظرفی که برای خاموش کردن آتش در گوشۀ اتاق قرار داشت.</p> <p>حتی یک عقاب کوچک برنزی را نیز از بالای پرچم جدا کرد و در جیب خود گذاشت. جالب این‌جاست که کارکنان موزیم تا روز بعد متوجه ناپدید شدن این عقاب نشدند.</p> <p>دزدان هنگام بازگشت از اتاق‌های موزیم، از بخش ایتالیایی عبور کردند. در این قسمت، دو خرس برنزی باستانی چینی روی قفسه‌ها قرار داشتند؛ آثاری که از نظر تاریخی و هنری ارزش بسیار بالایی داشتند.</p> <p>اما دزدان، بدون آن‌که بدانند این آثار چه ارزشی دارند، به‌سادگی از کنارشان گذشتند.</p> <p>سرانجام، ساعت دو و چهل‌وپنج دقیقۀ بامداد شد.</p> <p>دزدان با ۱۳ اثر هنری ارزشمند از موزیم خارج شدند، سوار موتر خود شدند و در تاریکی شب ناپدید شدند.</p> <p>آن‌ها در مجموع ۸۱ دقیقه داخل موزیم بودند.</p> <p>هشتاد و یک دقیقه!</p> <p>در حالی که بیشتر سرقت‌های هنری معمولاً در چند دقیقه انجام می‌شود، این دو سارق تقریباً یک ساعت و نیم فرصت داشتند و با آرامش در میان گالری‌ها حرکت کردند و آثار مورد نظر خود را انتخاب کردند.</p> <p>صبح روز بعد، کارمندان موزیم وارد ساختمان شدند و با صحنه‌ای تکان‌دهنده روبه‌رو شدند: قاب‌های خالی روی دیوار، شیشه‌های شکسته روی زمین و جای خالی آثاری که سال‌ها بخشی از مجموعه ارزشمند موزیم بودند.</p> <p>خیلی زود مشخص شد که یکی از بزرگ‌ترین سرقت‌های هنری جهان اتفاق افتاده است.</p> <p><strong>نتیجه گیری :</strong></p> <p>سال‌ها از آن شب گذشته است؛ اما این پرونده هنوز حل‌نشده باقی مانده است. پولیس آمریکا همچنان پرونده را باز نگه داشته و برای اطلاعاتی که بتواند به کشف آثار مسروقه و شناسایی عاملان این سرقت منجر شود، جایزۀ ۱۰ میلیون دالری تعیین شده است.</p> <p>با گذشت بیش از سه دهه، نه دزدان شناسایی شده‌اند و نه حتی یکی از آثار اصلی سرقت‌شده به موزیم بازگشته است.</p> <p>ارزش مجموعی این آثار در زمان حاضر به صدها میلیون دالر می‌رسد.</p> <p>اما شاید تلخ‌ترین بخش این داستان، چیزی باشد که امروز در خود موزیم دیده می‌شود.</p> <p>موزیم ایزابلا گاردنر هنوز قاب‌های خالی آثار سرقت‌شده را همان‌گونه که پس از سرقت باقی مانده بودند، روی دیوار نگه داشته است.</p> <p>این قاب‌های خالی دیگر فقط قاب نیستند؛ آن‌ها به نمادی از یک معمای بزرگ و حل‌نشده در تاریخ هنر جهان تبدیل شده‌اند؛ یادگاری از شبی که چند سارق با لباس پولیس وارد یکی از مشهورترین موزیم‌های آمریکا شدند، ۱۳ اثر هنری را با خود بردند و برای همیشه ناپدید شدند.</p> <p>شاید روزی یکی از این آثار دوباره پیدا شود و پرده از راز این سرقت برداشته شود؛ اما تا آن زمان، سرقت موزیم گاردنر همچنان یکی از بزرگ‌ترین و مرموزترین پرونده‌های حل‌نشده در تاریخ هنر جهان باقی خواهد ماند.</p>
ادامه مطلب »
گفتگو و گزارش
مستند ها
دیدگاها
تازه ترین ها
محبوبترین ها