تناقض در سیاست‌های اسلام‌آباد؛ دانش‌جویان افغان در آتش منازعات امنیتی پاکستان و طالبان

تناقض در سیاست‌های اسلام‌آباد؛ دانش‌جویان افغان در آتش منازعات امنیتی پاکستان و طالبان

ابلاغیه‌ها و روی‌کردهای ضدونقیض اخیر نهادهای دیپلماتیک و آموزشی پاکستان در قبال دانش‌جویان افغانستانی، بار دیگر نشان‌دهنده گره خوردن پرونده‌های حقوقی و آموزشی مهاجران با بحران‌های عمیق سیاسی و امنیتی میان اسلام‌آباد و حکومت طالبان در کابل است. در حالی که وزارت امور خارجه پاکستان بر ادامه تحصیل دانش‌جویان قانونی تأکید دارد، دستورالعمل‌های سخت‌گیرانه نهادهای تخصصی پزشکی و دانشگاهی، سیگنال‌های متفاوتی صادر می‌کنند؛ تناقضاتی که به باور تحلیل‌گران، بخشی از استراتژی فشار بر کابل برای تمکین در برابر خواسته‌های امنیتی اسلام‌آباد به شمار می‌رود.

بررسی آخرین موضع‌گیری‌های رسمی و مکتوبات اداری در پاکستان، از یک آشفتگی ساختاری و رفتار دوگانه با دانش‌جویان افغان پرده برمی‌دارد.
وزارت امور خارجه پاکستان در بیانیه‌ی رسمی اعلام کرده است محصلینی که دارای ویزای معتبر بوده و نام‌شان در مراکز آموزش عالی ثبت شده، مشمول ممنوعیت کلی نیستند و می‌توانند به تحصیل ادامه دهند. سجاد حیدر خان، سخن‌گوی این وزارت‌خانه نیز تأکید کرده که قانون تنها بر افراد فاقد مدارک تطبیق می‌شود، اما هم‌زمان مسوولیت محدودیت‌های حوزه پزشکی را به "شورای طب و دندان پاکستان" ارجاع داده است.
 برخلاف اظهارات دیپلماتیک، شورای طب و دندان پاکستان در ابلاغیه‌ی با عنوان "فوریت عاجل"، دانش‌جویان افغان در رشته‌های طب و دندان‌پزشکی را مکلف به بازگشت به کشورشان کرده و هرگونه پذیرش جدید، انتقال یا ارایه تسهیلات آموزشی را تا اطلاع ثانی ممنوع ساخته است.
در یک اقدام عملیاتی و فشارزا، دانشگاه علوم پزشکی علامه اقبال لاهور با تعیین ضرب‌الاجلی تا ساعت ۱۰ صبح روز سه‌شنبه ۱۷ سنبله (۸ سپتامبر)، از دانش‌جویان افغان خواسته بود تا امور اداری و تسویه‌حساب خود را نهایی کرده و دانشگاه را ترک کنند.

پشت پرده این برخوردهای دوگانه با محصلین و ابلاغیه‌های تعجیلی، ابعاد امنیتی و سیاسی تیره‌وتار میان پاکستان و طالبان نهفته است:
۱.اسلام‌آباد مدت‌هاست حکومت طالبان را متهم می‌کند که به پناه‌گاهی امن برای عناصر "تحریک طالبان پاکستان" تبدیل شده و مانع حملات فرامرزی این گروه به داخل خاک پاکستان نمی‌شود. از آن‌جا که مذاکرات سیاسی برای مهار TTP به نتیجه ملموسی نرسیده، ارتش و دولت پاکستان با اعمال فشار بر مهاجران و اینک نخبه‌های علمی و دانش‌جویان افغان، تلاش می‌کنند کابل را مجاب و مطیع نمایند تا به توافقات امنیتی تن دهد.
۲.اما با وجود فشارهای سنگین اسلام‌آباد (از اخراج اجباری صدها هزار مهاجر تا محدودسازی تحصیلی)، حکومت طالبان تاکنون عقب‌نشینی نکرده و این ادعاها را رد کرده است. 
در مقابل، طالبان نیز پاکستان را به نقض حریم هوایی، حملات نظامی فرامرزی و دخالت در امور داخلی افغانستان متهم ساخته و در مواردی دست به اقدامات متقابل و درگیری‌های مرزی زده است.

تبدیل کردن بسترهای آموزشی به ابزار تسویه‌حساب سیاسی، پیامدهای سنگینی را نیز بر جای گذاشته است.
محصلینی که سال‌ها هزینه مالی و زمانی صرف تحصیل در رشته‌های حساس پزشکی کرده‌اند، اکنون قربانی تصمیمی شده‌اند که هیچ نقشی در آن نداشته‌اند.
هم‌چنان تناقض میان سخنان سخن‌گوی وزارت خارجه و مکتوبات اجرایی دانشگاه‌ها، اعتبار آکادمیک و سیستم ویزادهی پاکستان را در عرصه بین‌المللی نیز زیر سوال برده است.

نتیجه‌گیری و افق پیش‌رو

تناقضات اخیر در ابلاغیه‌های مربوط به دانش‌جویان افغان، اثبات‌کننده این واقعیت است که اسلام‌آباد از پرونده‌های اداری و انسانی به‌عنوان "اهرم فشار چانه‌زنی" در برابر طالبان استفاده می‌کند. با این حال، تجربه ماه‌های گذشته نشان داده است که روی‌کرد "فشار از طریق مهاجران و محصلان" نتوانسته طالبان را در پرونده TTP به تسلیم وادارد. ادامه این سناریو تنها به تعمیق شکاف سیاسی میان کابل و اسلام‌آباد انجامیده و صدها جوان و نخبه علمی را در برزخ بی‌آینده‌گی رها می‌سازد.